نور چیست ؟
از نظر لغوی نور بخشی از طیف الکترومغناطیسی است که از امواج رادیویی تا اشعه گاما متغیر است. نور یکی از تاثیرگذارترین عنصرهای طبیعت است که جنبه مادی ندارد.
سیری در گذشته
استفاده از نور روز در معماری نه تنها به نیازهای ذهنی و فیزیکی انسان پاسخ می دهد، بلکه موجب کاهش مصرف انرژی فسیلی می شود.
از دوران قدیم انسان ها از نور طبیعی روز برای روشنایی استفاده می کردند. بعضی از ادیان نور را مقدس میدانستند و از آن به عنوان سرچشمه پاکی و لطافت روح یاد میکردند و در برخی از مراسم مذهبی و تشریفاتی از نور به عنوان شیُ پرستیدنی استفاده میکردند .
امروزه نور و روشنایی بخشی جدایی ناپذیر از زندگی بشر است و استفاده از آن در معماری بناهای تاریخی و مساجد جلوه ای روح نواز به جسم و کالبد آن ها بخشیده است .استفاده از نور طبیعی در تاریخچه ایران قدیم به سده سوم هزاره چهارم قبل از میلاد مسیح می رسد. در آن زمان برای استفاده از نور طبیعی و تشکیل سایه برای ابنیه ها در دیواره های خارجی اختلاف سطح ایجاد می کردند .
استفاده از بازشوها و پنجره های مشبک رنگی و نقش دار در معماری سنتی ایران باستان برای تلفیق نور و رنگ و ایجاد نورپردازی بی نذیر رواج داشت .
جایگاه نور در معماری مدرن
نور طبیعی در فضاها نقش مؤثری در کارایی انرژی و پیشگیری ازمصرف برق دارد. استفاده از انرژی خورشیدی در معماری مدرن یکی از قدیمی ترین برنامه های کاربردی استفاده از این نوع انرژی است، اما موضوعی که در این زمینه توجه بیشتری را به خود جلب کرده است استفاده از انرژی حرارتی خورشید است که در آن تحقیقات و یافته های بیشماری وجود دارد.
در هنر ساخت و ساز یا معماری، نور یک عنصر است که همراه با عناصر و مفاهیم دیگر مانند ساختار نظم فضایی، مواد، رنگ و غیره نقش خود را در طراحی به عنوان عنصر جداگانه ایفا می کند.اما واقعیت این است که در بسیاری از پروژه های معماری داخلی و موارد ساختمانی، نور به طور عمده به عنوان روشنایی دیده می شود. و استفاده از انرژی خورشیدی و حرارتی آن به دست فراموشی سپرده شده است . با این حال، نور طبیعی باید در روشنایی یک ساختمان با توجه به پیشگیری از جذب گرمای نامطلوب درگیر شود.
در معماری نور مانند دیگر مصالح نقش کاربردی را ایفا میکند، اکثر مصالح ساختمانی دارای وزن و جرم هستند مانند بتن ، آجر ، فولاد با این حال یک مصالح ساختمانی وجود دارد که وزن و جرم ندارد و آن نور است . در ساخت و سازها و معماری مدرن امروزی نور از ساختمان های شیشه ای بلند و پنجره های طویل عبور کرده و باعث روشنایی و گرما در فضا میشود و حس پویایی را در مصالح سخت و بی جان امروزی پدیدار میکند.
مزایای استفاده از نور طبیعی در معماری
- کاهش مصرف انرژی: وابستگی کمتر به نور مصنوعی می تواند استفاده از برق را تا چند برابر کاهش دهد.
- قارچ ها و باکتری ها اغلب در مناطق مرطوب ساختمان رشد میکنند مانند حمام ،زیرزمین ... نور خورشید می تواند به طور طبیعی شکل گیری موجودات مضر را کاهش دهد. نور خورشید به عنوان یکی از بهترین ضدعفونی کننده ها محسوب می شود.
- استفاده از ویتامین D موجود در نور خورشید: ویتامین D موجود در نور خورشید از بیماری هایی مانند راشیتیسم و بری بری جلوگیری میکند .
- استفاده از نور طبیعی تأثیر مستقیم بر کیفیت و کمیت دیگر عوامل فضا؛ مانند دما و رطوبت دارد.
- استفاده از نور روز در فضا منجر به ارتباط بهتر با طبیعت و سلامت چشم می شود و همچنین اضطراب مردم را کاهش می دهد.
نور مصنویی
نور مصنوعی ساخته دست انسان است و می تواند از منابع مانند آتش، نور شمع، چراغ قوه، چراغ های الکتریکی و غیره ساخته شود. امروزه، اصطلاح "روشنایی مصنوعی" عموما به روشنایی که از لامپ های الکتریکی منجر می شود، اشاره دارد. اصطلاح "لامپ" به طور خاص به یک منبع نور اشاره دارد، که معمولا حاوی عنصر نورانی است که در داخل یک ظرف بیرونی (لامپ یا لوله) قرار دارد .
نور مصنوعی به راحتی دستکاری می شود تا به نتیجه نور مورد نیاز دست یابد. کیفیت و نوع نور مصنوعی مورد نیاز بستگی به نوع منبع نور مصنوعی انتخاب شده و نوع فضای روشنایی (دفتر، اتاق نشیمن، حمام و غیره) دارد.